“Vai trò của các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là chuyển giao tri thức, mà còn là chuyển giao văn hóa học thuật và chuẩn mực quốc tế.” — GS. TS. Nguyễn Thành Vinh, Giảng viên – Nhà nghiên cứu, Đại học New South Wales (UNSW)
GS. TS. Nguyễn Thành Vinh là một trong những nhà khoa học Việt Nam tiêu biểu trong lĩnh vực Hóa học hữu cơ tổng hợp, hiện đang công tác và dẫn dắt nhóm nghiên cứu tại Đại học New South Wales (UNSW), Úc. Năm 2026, ông được vinh danh trong Top 250 Nhà nghiên cứu hàng đầu của Úc theo công bố của nhật báo The Australian.
Trong khuôn khổ các hoạt động kết nối học thuật, VASEA đã có buổi phỏng vấn ngắn với GS. TS. Nguyễn Thành Vinh nhằm trao đổi xoay quanh những vấn đề cốt lõi của hệ sinh thái khoa học hiện nay, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh hội nhập và hợp tác nghiên cứu quốc tế.
Chia sẻ về những rào cản của khoa học Việt Nam, GS. Vinh cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở năng lực con người mà ở hạ tầng nghiên cứu và hệ sinh thái hỗ trợ khoa học. Các lĩnh vực như hóa học hữu cơ thực nghiệm đòi hỏi hệ thống thiết bị phân tích hiện đại, khả năng bảo trì ổn định, cùng cơ chế tài chính đủ linh hoạt để chấp nhận rủi ro khoa học. Theo ông, việc xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, có tính kế thừa và độc lập là điều kiện tiên quyết để Việt Nam từng bước hình thành những hướng nghiên cứu có dấu ấn riêng trên bản đồ khoa học quốc tế.
Ở góc độ hợp tác song phương, GS. Vinh nhấn mạnh tiềm năng lớn của hợp tác khoa học Việt Nam – Úc, không chỉ dừng lại ở đào tạo nhân lực trình độ cao mà cần tiến xa hơn tới các mô hình hợp tác có chiều sâu. Trong đó, Phòng thí nghiệm chung (Joint Labs) và mô hình hướng dẫn nghiên cứu chung (joint-supervision) được xem là những cấu trúc quan trọng, cho phép triển khai các đề tài dài hạn, tăng cường trao đổi học thuật thực chất và gắn kết nghiên cứu với nhu cầu phát triển của cả hai quốc gia.
Sau đây là cuộc phỏng vấn của VASEA với GS. TS. Nguyễn Thành Vinh
Xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu bền vững: Góc nhìn của GS. TS. Vinh Nguyễn, Giảng viên – Nhà nghiên cứu, Đại học New South Wales (UNSW)
1. Giáo sư Vinh Nguyễn vui lòng cho biết sự hợp tác giữa Úc và Việt Nam trong lĩnh vực Hóa hữu cơ đang diễn ra như thế nào?
Hiện nay, sự hợp tác giữa hai quốc gia chủ yếu diễn ra ở mức độ đào tạo nhân lực trình độ cao ở quy mô các nhóm nghiên cứu độc lập chứ chưa có tính hệ thống. Các chương trình học bổng của Chính phủ Úc (AAS) hay một số các dự án nghiên cứu do Hội đồng Nghiên cứu Australia (ARC) tài trợ đã giúp đào tạo một đội ngũ Tiến sĩ, Thạc sĩ Việt Nam có chuyên môn tốt. Tuy nhiên, các mô hình hợp tác nghiên cứu song phương quy mô lớn, có sự tham gia của các doanh nghiệp dược phẩm hay vật liệu vẫn còn khá khiêm tốn.
Chúng ta đang thấy một số nỗ lực kết nối giữa các trường Đại học lớn như Usyd, UNSW, UTS, ANU với các Đại học và Viện nghiên cứu tại Việt Nam, nhưng phần lớn vẫn dựa trên nỗ lực cá nhân của các Giáo sư. Để có bước đột phá, chúng ta cần hướng tới mô hình Phòng thí nghiệm chung (Joint Labs) hoặc các quỹ nghiên cứu chung (Bilateral Research Funds) để có thể triển khai các đề tài mang tính dài hạn và ứng dụng cao cho cả hai thị trường.
GS Vinh cùng đồng nghiệp
2. Giáo sư vui lòng cho biết thêm những rào cản khoa học Việt Nam cần vượt qua để nâng cao vị thế trong lĩnh vực Hóa hữu cơ?
Rào cản lớn nhất không nằm ở tư duy con người mà ở hệ sinh thái nghiên cứu và hạ tầng thiết bị. Hóa hữu cơ thực nghiệm đòi hỏi các thiết bị phân tích hiện đại như máy cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) công suất lớn, máy phổ khối độ phân giải cao (HRMS) và các hệ thống tinh chế tự động. Việc thiếu hụt hoặc khó khăn trong bảo trì các thiết bị này tại Việt Nam làm chậm tiến độ kiểm chứng các giả thuyết khoa học.
Ngoài ra, cơ chế tài chính cho nghiên cứu cơ bản cần được đổi mới theo hướng linh hoạt hơn, chấp nhận rủi ro và tập trung vào chất lượng thay vì số lượng bài báo. Việc xây dựng một cộng đồng đủ lớn của các nhóm nghiên cứu mạnh (critical mass) có tính kế thừa và độc lập cao cũng là điều Việt Nam cần chú trọng để có thể tạo ra những “trường phái” nghiên cứu riêng biệt trên bản đồ khoa học thế giới thay vì chỉ dừng lại ở việc gia công lý thuyết.
3. Giáo sư cho biết vai trò của các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài trong việc nâng cao vị thế khoa học quốc gia?
Tôi nhìn nhận các nhà khoa học Việt Nam tại nước ngoài là những “đầu cầu” (gatekeepers) và “người kết nối” (catalysts). Vai trò của chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc chuyển giao kiến thức chuyên môn, mà quan trọng hơn là chuyển giao văn hóa học thuật và chuẩn mực quốc tế.
Thông qua các hoạt động như phản biện độc lập, hướng dẫn sinh viên Việt Nam hay tham gia tư vấn chiến lược, chúng tôi giúp nền khoa học trong nước tiệm cận nhanh hơn với các tiêu chuẩn khắt khe của thế giới. Sự thành danh của các trí thức Việt tại các đại học hàng đầu như tại Úc, Mỹ hay các nước Châu Âu cũng góp phần xây dựng “thương hiệu trí tuệ quốc gia”, từ đó thu hút thêm các nguồn lực đầu tư quốc tế và tạo niềm tin cho các nhà khoa học trong nước về khả năng hội nhập sòng phẳng của người Việt trên sân chơi toàn cầu.
Prof Vinh in lab/ GS Vinh tại phòng thí nghiệm
4. Giáo sư có kế hoạch hỗ trợ hoặc dẫn dắt các nghiên cứu viên trẻ Việt Nam tham gia vào lĩnh vực Hóa hữu cơ?
Đây là ưu tiên hàng đầu của tôi trong những năm tới. Tại nhóm nghiên cứu của tôi ở UNSW, tôi luôn dành ưu tiên tiếp nhận các nghiên cứu viên và sinh viên tài năng từ Việt Nam sang thực tập hoặc làm Tiến sĩ.
Trong tương lai, tôi dự định triển khai mô hình hướng dẫn chung (joint-supervision), cho phép nghiên cứu viên trẻ tại Việt Nam có thể thực hiện một phần đề tài tại Úc và ngược lại. Bên cạnh đó, tôi mong muốn phối hợp với các tổ chức như VASEA tại Úc hoặc VinUni tại Việt Nam để tổ chức các chuỗi bài giảng chuyên sâu (Lecture series) hoặc các hội thảo chuyên đề trực tuyến nhằm cập nhật những xu hướng Hóa hữu cơ mới nhất cho sinh viên trong nước. Sự hỗ trợ này sẽ tập trung vào việc rèn luyện tư duy độc lập và kỹ năng công bố quốc tế – những yếu tố quyết định để các bạn trẻ có thể đứng vững trong môi trường khoa học khắc nghiệt hiện nay.
Về Giáo sư Nguyễn Thành Vinh
Giáo sư Nguyễn Thành Vinh hay Vinh Nguyễn – sinh ra tại Việt Nam và chuyển đến Sydney, Úc sau khi hoàn thành trung học để theo học Hóa học Công nghiệp tại Đại học New South Wales (UNSW). Sau đó, ông tiếp tục lấy bằng Tiến sĩ Hóa học Hữu cơ tại Đại học Quốc gia Úc (ANU) dưới sự hướng dẫn của Giáo sư Michael Sherburn.
Nghiên cứu của ông tập trung vào hóa học hữu cơ tổng hợp, đặc biệt là phát triển các phương pháp tổng hợp mới và ứng dụng của chúng trong tổng hợp sản phẩm tự nhiên. Bên cạnh đó, ông còn quan tâm đến việc thiết kế và xây dựng các phân tử hữu cơ phức tạp bằng những phương pháp phản ứng tiên tiến và hiệu quả.
Nhóm nghiên cứu Nguyen tại UNSW hoạt động trong các lĩnh vực phương pháp tổng hợp, xúc tác hữu cơ (organocatalysis) và các hướng nghiên cứu hiện đại liên quan trong hóa học hữu cơ, đóng góp vào việc phát triển các phản ứng hiệu quả và các chiến lược xây dựng phân tử.
GS Vinh cùng 3 TS VN tốt nghiệp 2024
